Tokku Paloh - Wali Berdarah Raja

---

Wali Melayu #2: Tokku Paloh

Ulama Raja, Wali Sufi, Benteng Akhir Ulama Melayu Terengganu

(1817 – 1917 M)

Jika di Singapura ada Habib Nuh, maka di Pantai Timur Semenanjung, berdirilah satu lagi tiang agama yang disegani: Tokku Paloh. 

Seorang wali sufi, penasihat raja, dan pendidik umat yang namanya terus harum hingga ke hari ini — terutama di bumi Terengganu.

---

1. Nama Penuh & Asal Usul

Nama sebenar:
Engku Sayyid Abdul Rahman bin Engku Sayyid Muhammad bin Engku Sayyid Zainal Abidin Al-Idrus.

Keturunan:

• Keturunan Ahlul Bait melalui jalur Sayyidina Hussein RA, sama seperti Habib Nuh.
• Merupakan keturunan Al-Aidrus yang sangat terkenal dalam dunia tasawuf Hadrami.
• Diberi gelaran "Tokku" kerana darah bangsawan dan kedudukan tinggi dalam masyarakat.

Tempat Lahir:

• Paloh, Kuala Terengganu, tahun 1817.

---

2. Kehidupan Awal & Pendidikan

Tokku Paloh menuntut ilmu di Tanah Arab selama bertahun-tahun, termasuk:

• Mekah dan Madinah,
• Yaman,
• Dan dipercayai juga pernah berguru dengan ulama besar dari Tarim.

Beliau kembali ke Terengganu sebagai alim tasawuf, ahli fiqh, mujtahid dan mursyid Tarekat Syatariyyah & Naqsyabandiyyah.

---

3. Peranan Dalam Negara & Ummah

• Penasihat kepada Sultan Zainal Abidin III,
• Diberi kuasa mengurus hal-ehwal agama Islam seluruh Terengganu,
• Mengasaskan sistem pondok dan halaqah ilmu secara sistematik,
• Dianggap “Menteri Agama Tidak Rasmi” kerajaan Melayu Terengganu.
• Beliau berani menegur pemerintah, tetapi dengan hikmah dan akhlak.

"Raja adil, rakyat teguh. Raja zalim, Islam runtuh." – Pesan Tokku kepada para pemimpin.

---

4. Karamah dan Wibawa

Ramai saksi menceritakan:

• Tokku mampu mengetahui isi hati orang,
• Doanya dimakbulkan segera,
• Wajahnya bercahaya dan sering kelihatan bercahaya selepas solat malam,
• Kuda tunggangannya dikatakan boleh berjalan di atas air (dalam kisah rakyat Terengganu).

---

5. Wafat & Legasi

• Wafat pada 1917, umur sekitar 100 tahun.
• Dikebumikan di kawasan Masjid Tokku Paloh, Kuala Terengganu.
• Makamnya diziarahi ramai ulama dalam dan luar negara.

Warisan beliau:

• Pondok Tokku Paloh masih dikenang,
• Legasi ilmu beliau menjadi asas kepada banyak pondok dan madrasah di Pantai Timur.
• Tokku Paloh juga dikenang sebagai tokoh dakwah yang menyatukan sufi dan syariah dalam satu jalur harmoni.

---

Nota Rujukan Sahih:

• Majlis Agama Islam Terengganu (MAIDAM)
• Arkib Negara Malaysia
• BUKITBESI.net

---